Ўзбекистонда ажрашиш жараёни: ажримга (онлайн) ариза бериш тартиби, давлат божи
ФҲДЁ ёки суд? Қандай ҳужжатлар, қанча давлат божи, неча ой давом этади. Иккита йўл бор — ва бу мақола сизнинг ҳолатингиз қайси бирига мос келишини тушунтиради.
Ўзбекистонда ажрашишнинг икки йўли бор. Иккала томон - эр ва хотин - ҳам ажримга розиман деса, уларнинг вояга етмаган фарзандлари бўлмаса ва мулк бўйича низо бўлмаса — ФҲДЁга борасиз, тахминан 1 ой ичида ажрим расмийлаштирилади. Қолган барча ҳолатларда — судга мурожаат қиласиз, муддат 2–6 ой давом этади. Олти ойлик ярашиш муддати кўпинча мажбурий бўлади, лекин оила зўравонлиги қурбонлари учун у ўтказиб юборилади.
Қайси йўл сизга мос?
Сизнинг ҳолатингиз қуйидаги қайси устунга тушади
ФҲДЁ
- Иккала томон ажрашишга рози
- Биргаликдаги вояга етмаган фарзандлар йўқ
- Мол-мулк бўйича низо йўқ
Суд
- Эр ёки хотин ажримга қарши бўлса
- Вояга етмаган фарзандлар бўлса
- Алимент ёки мулк бўйича низо бўлса
01ФҲДЁ орқали ажрашиш
Агар сизнинг ҳолатингиз юқоридаги «Содда йўл» устунига тўлиқ мос келса — бу энг арзон ва энг қисқа йўл. Олти ойлик ярашиш муддати йўқ, суд мажлислари йўқ, гувоҳ кўрсатмалари йўқ. Эр-хотин бирга ФҲДЁга борасиз, ариза тўлдирасиз, ва бир ойдан кейин ажрим гувоҳномасини оласиз.
Қандай ҳужжатлар керак
- Иккала эр-хотиннинг паспорти ва нусхалари
- Никоҳ қайд этилганлиги гувоҳномасининг асл нусхаси
- Биргаликдаги ариза (бланкини ФҲДЁдан оласиз)
- Давлат божи тўлангани ҳақидаги тилхат
Давлат божи
Муддат ва жараён
Аризангизни топширгандан кейин қонун сизга бир ойлик ўйлаб кўриш муддати беради. Шу муддат давомида иккалангиз ҳам фикрингиздан қайтсангиз, ариза бекор қилинади. Агар қайтмасангиз, бир ой ўтиб ФҲДЁ ажрашишни расмийлаштиради ва иккала томонга алоҳида ажрашиш гувоҳномаси беради.
Бир томонлама ариза қачон мумкин?
Турмуш ўртоғингиз 3 йил ва ундан ортиқ муддатга озодликдан маҳрум этилган, суд томонидан бедарак йўқолган деб эълон қилинган ёки муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса — фарзандлар бўлса ҳам, ёлғиз ўзингиз ФҲДЁга мурожаат қилишингиз мумкин. Бу ҳолатда суд қарорининг кўчирмаси ҳужжатлар рўйхатига қўшилади.
Иш мураккаб бўлса — адвокат билан гаплашинг
Ўртада фарзандлар ёки мулк бўйича низо бўлса, ўзбошимчалик билан ҳаракат қилмасликни маслаҳат берамиз. Ҳудудингиздаги ажрим бўйича ихтисослашган адвокатни танланг.
02Суд орқали ажрашиш
Ҳолатингиз оддий эмаслигини тушундингизми? Унда жараён узоқроқ, ажрим кўпроқ муддат талаб қилади. Тўғридан-тўғри ўзингиз ёки турмуш ўртоғингиз яшайдиган жойдаги туман фуқаролик ишлари бўйича судига мурожаат қилинг.
Тайёрланиши керак бўлган ҳужжатлар
- Даъво аризаси 3 нусхада — судга, жавобгарга (эр ёки хотинга) ва ўзингиз учун. Аризада никоҳ қачон ва қаерда қайд этилгани, фарзандлар бор-йўқлиги, уларни қарашга доир келишувлар ва ажрашиш сабаблари ёзилади.
- Никоҳд қайд этилганлиги гувоҳномасининг асл нусхаси. Агар турмуш ўртоғингиз никоҳ қайд этилганлиги гувоҳномасини бермаётган бўлса, никоҳ қайд этилган ФҲДЁдан дубликат ёки ёзувдан кўчирма олинг.
- Фарзандларнинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномалари нусхалари — биргаликдаги фарзандлар бўлса.
- Тарафларнинг паспорт нусхалари.
- Давлат божи тўлангани ҳақидаги тилхат.
- Даромад справкаси — алимент талаб қилаётган бўлсангиз ёки фарзандлар қайси томонда қолиши масаласи кўрилаётган бўлса.
- Мол-мулк рўйхати ва ҳужжатлари — никоҳ давомида сотиб олинган уй, машина, бошқа қимматли мулк бўлса.
Давлат божи
Жараён қандай боради
Аризангизни топширгандан кейин — қуйидаги тартиб амал қилади:
- Суд ҳужжатларни 5 кун ичида кўриб чиқади. Етишмаётган нарса бўлса, тузатиш учун муҳлат беради.
- Иш қабул қилингандан кейин одатда сизни маҳалла ярашиш комиссиясига юборади.
- Ярашиш муддати 1 ойдан 6 ойгача давом этади. Бу муддат давомида комиссия сизни ярашишга чақиради.
- Ярашиш юз бермаса — биринчи суд мажлиси тайинланади. Тарафлар тингланади, гувоҳлар бўлса — улар ҳам тингланади.
- Мажлисларда фарзандлар қайси томонда қолиши, алимент миқдори, мулк тақсимоти масалалари ҳал қилинади.
- Суд қарори чиқарилади. Қарор кучга кириши учун 20 кун керак (агар апелляция қилинмаса).
- Кучга кирган қарор билан ФҲДЁга борасиз — улар ажрашиш гувоҳномасини беради.
03Маҳалла ярашиш муддати
Маҳалла ярашиш комиссияси — Ўзбекистон ажрашиш тизимининг ўзига хос хусусияти. Бу бошқа кўп мамлакатларда йўқ ва бу ажрим жараённи узайтирадиган асосий омил. Комиссиянинг вазифаси — оила сақланиб қолишига имкон беришдир, лекин амалда у юридик расмиятчилик сифатида ишлайди.
Ярашиш муддати қачон қўлланилмайди?
2025 йил бошидан кучга кирган қонунчилик ўзгаришларига кўра, оила зўравонлиги қурбонлари ярашиш муддатисиз ажрашиш ҳуқуқига эга. Бунинг учун зўравонлик далилларини — тиббий хулоса, ҳимоя ордери, ички ишлар органи ходими баённомаси, гувоҳлар кўрсатмасини — ишга қўшиш керак. Адвокат бу қисмда айниқса муҳим: тегишли далилларни қандай йиғиш ва тақдим этишни билиш керак.
Комиссия билан ҳамкорлик қилмаслик ёки чақирилганда келмаслик сизнинг ишингизга салбий таъсир қилиши мумкин — суд буни ҳисобга олади. Шунинг учун, ярашмоқчи бўлмасангиз ҳам, чақирилганда боринг ва нима учун ярашиш мумкин эмаслигини тушунтиринг.
04Энг кўп учрайдиган 5 та хато
1. Нотўғри инстанцияга мурожаат қилиш
Биргаликдаги фарзандларингиз ёки мулк бўйича низо бўлса — ФҲДЁга бориш фойдасиз. Мурожаатингиз рад қилинади. Бундай ҳолатларда тўғридан-тўғри судга мурожаат қилинг.
2. Алимент масаласини кейинга қолдириш
Алимент талабини ажрашиш аризаси билан биргаликда қўйиш мумкин ва тавсия қилинади. Ажрашишдан кейин алоҳида иш қўзғатиш — қўшимча давлат божи, қўшимча 2-3 ой вақт ва қўшимча ҳужжатлар тайёрлаш деганидир.
3. Мулкни бўлишни «кейинга» қолдириш
Никоҳ давомида сотиб олинган мулк — биргаликдаги мулк. Ажрашишдан кейин 3 йил ичида бўлиш ҳақида даъво қилиш мумкин.
4. Никоҳ гувоҳномасини турмуш ўртоғингизга беришдан қўрқиб, ўзингизда сақлаб қолиш
Аксинча — жуфтингиз сизга никоҳ гувоҳномасини бермаса нима қилиш ҳақида ўйланг. Никоҳ қайд этилган ФҲДЁдан дубликат ёки кўчирма олиш — 1 кунлик иш, 50 000 сўмлик давлат божи. Бу учун ишни тўхтатиш керак эмас.
5. Маҳалла комиссиясини шунчаки ўтказиб юбориш
Чақирилганда бормаслик ёки ҳамкорликдан бош тортиш — суднинг қарорига сизга нисбатан салбий таъсир қилиши мумкин. Боринг, тушунтиринг, ҳужжатларингизни кўрсатинг.
Ўз ҳолатингизга мос жавоб олинг
Ҳар бир ажрашиш ҳолати ўзига хос. Юқоридаги маълумотлар умумий — лекин сизнинг ҳужжатларингиз ва ҳолатингизни кўриб чиқиш керак.