ЁШЛАРНИ ИШ БИЛАН ТАЪМИНЛАШ: ҚОНУНЧИЛИКДА ҚАНДАЙ ИМТИЁЗ ВА КАФОЛАТЛАР БЕЛГИЛАНГАН?

ЁШЛАРНИ ИШ БИЛАН ТАЪМИНЛАШ: ҚОНУНЧИЛИКДА ҚАНДАЙ ИМТИЁЗ ВА КАФОЛАТЛАР БЕЛГИЛАНГАН?

Ўзбекистонда ёшларни иш билан таъминлаш, уларнинг меҳнат бозорида муносиб ўрин эгаллаши ва касбий ривожланиши давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Шу мақсадда қонунчиликда ёшлар учун бир қатор имтиёзлар, кафолатлар ва қўллаб-қувватлаш механизмлари назарда тутилган.

Ишга жойлаштириш бўйича давлат кафолатлари

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 95-моддасига мувофиқ, давлат ҳар бир фуқарога иш танлаш эркинлигини, ишга қабул қилишни қонунга хилоф равишда рад этишдан ҳимояланишни ҳамда касб эгаллашда тенг имкониятларни кафолатлайди.

Шунингдек, қонунчиликда ижтимоий эҳтиёжманд тоифага мансуб ёшлар учун қўшимча кафолатлар белгиланган. Булар қуйидагилардан иборат:

• умумий ўрта, ўрта махсус ва профессионал таълим муассасаларини тамомлаб, касб эгаллаган ёшлар;
• «Меҳрибонлик» уйлари битирувчилари;
• олий таълим муассасаларининг давлат гранти асосида таълим олган битирувчилари;
• муддатли ҳарбий хизматни ўтаб қайтган шахслар.

Ушбу тоифадаги ёшларни ишга жойлаштиришда давлат томонидан қўшимча қўллаб-қувватлаш чоралари амалга оширилади.

Ёшлар учун квота асосида иш ўринлари

«Аҳоли бандлиги тўғрисида»ги Қонунга мувофиқ, ходимлар сони 20 нафардан ортиқ бўлган ташкилотларда ижтимоий эҳтиёжманд аҳоли қатламлари учун иш ўринлари захирага қўйилади.

Маҳаллий меҳнат органлари йўлланмаси билан келган ёшларни иш берувчилар ушбу квота доирасида ишга қабул қилиши шарт.

Айниқса, 18 ёшга тўлмаган шахслар учун маҳаллий меҳнат органлари томонидан захирага қўйилган иш ўринларига жойлаштириш қонун билан кафолатланган.

Иш берувчилар учун солиқ ва молиявий имтиёзлар

Ёшларни ишга қабул қилишни рағбатлантириш мақсадида тадбиркорлар учун ҳам бир қатор имтиёзлар жорий этилган.

Ижтимоий солиқни қайтариб бериш

25 ёшдан ошмаган ходим учун тўланган ижтимоий солиқ суммаси, агар ходим камида 6 ой давомида узлуксиз ишлаган бўлса, 7-ойдан бошлаб Давлат бюджети ҳисобидан иш берувчига тўлиқ қайтариб берилади.

Давлат мулки ижараси бўйича енгилликлар

Ходимларининг камида 30 фоизини таълим муассасалари битирувчилари ташкил этган тадбиркорлик субъектлари давлат мулкини ижарага олганда ижара тўловини энг кам ставканинг 50 фоизи миқдорида тўлайди.

«Ёшлар дафтари» доирасидаги имтиёзлар

Агар тадбиркор «Ёшлар дафтари»га киритилган ёшларни ишга қабул қилса ва ходимларининг камида 70 фоизи ёшлардан иборат бўлса, давлат мулки учун ижара ҳақидан 5 йилгача озод қилиниши мумкин.

Касб-ҳунар ўрганиш ва стажировка имкониятлари

Ёшларнинг касбий кўникмаларини ошириш мақсадида давлат томонидан турли дастурлар амалга оширилмоқда.

Стипендия ва меҳнат стажи

Ишсиз ёшлар меҳнат органлари йўлланмаси асосида касб-ҳунарга ўқитилаётган даврда стипендия олади. Уларнинг ўқиш даври меҳнат стажига ҳам қўшиб ҳисобланади.

Хорижий стажировкалар

Иқтидорли ёш олимлар ва мутахассислар хорижий илмий ташкилотларда 1 ойдан 6 ойгача бўлган муддатда стажировка ўташ имкониятига эга. Бунда уларнинг иш жойи ва ўртача ойлик иш ҳақи сақлаб қолинади.

Талабаларнинг шартнома тўловини қоплаш

Иш берувчилар олий таълим муассасаларининг 2-курс ва ундан юқори босқич талабалари учун контракт маблағларини тўлаб беришлари мумкин. Бу ҳолда талаба ўқишни тугатгач, белгиланган муддат давомида мазкур ташкилотда ишлаб бериш мажбуриятини олади.

Вояга етмаганлар учун махсус меҳнат кафолатлари

Қонунчиликда 18 ёшга тўлмаган шахсларнинг меҳнат ҳуқуқлари алоҳида муҳофаза қилинади.

Мажбурий тиббий кўрик

Вояга етмаганлар ишга қабул қилиниши учун дастлабки тиббий кўрикдан ўтиши шарт. Шунингдек, улар ҳар йили мажбурий тиббий кўрикдан ўтказилади.

Қисқартирилган иш вақти

Ёшларнинг саломатлигини муҳофаза қилиш мақсадида улар учун қисқартирилган иш вақти белгиланган:

• 16 ёшдан 18 ёшгача бўлганлар учун — ҳафтасига 36 соатдан кўп эмас;
• 15 ёшдан 16 ёшгача бўлганлар учун — ҳафтасига 24 соатдан кўп эмас.

Енгил меҳнатга жалб қилиш

15 ёшга тўлган ўқувчилар ота-онасининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг розилиги билан ўқишдан бўш вақтида соғлиғига зарар етказмайдиган енгил ишларга жалб қилиниши мумкин.

Хулоса

Ёшларни иш билан таъминлаш соҳасида Ўзбекистон қонунчилиги кенг қамровли кафолат ва имтиёзларни назарда тутади. Ишга жойлаштириш квоталари, солиқ енгилликлари, касб-ҳунар ўқув дастурлари, стажировкалар ҳамда вояга етмаганлар учун махсус меҳнат шартлари ёшларнинг меҳнат бозорига самарали кириб келишини таъминлашга хизмат қилади. Шу боис ёшлар ҳам, иш берувчилар ҳам мавжуд имкониятлардан хабардор бўлиб, улардан самарали фойдаланишлари муҳим аҳамиятга эга.